عوامل مؤثر در ادراک ساختمان‌های بلند

مؤلفه‌های سه‌گانه محیط و فضای شهری در کل شامل فرم، عملکرد و معناست، از نظر فرم و عملکرد، دونالد اپل یارد (۱۹۶۹)، سه دلیل را عامل شناخت بهتر بعضی ساختمان‌ها می‌داند که عبارت‌اند از:

ویژگی‌های فرم (محدودة مرئی ساختمان به نحوی که از محیط اطراف خود کاملاً قابل تمیز و واجد وحدت شکلی باشد، عوامل دیگر همچون پیچیدگی نماها، رنگ‌آمیزی و نورپردازی نماها اهمیت کمتری دارند)، ویژگی‌های رؤیت پذیری (ساختمان‌های واقع در تقاطع‌ها، مجاور فضاهای باز و یا حاشیه بزرگراه‌ها بهتر دیده و به خاطر سپرده می‌شوند)، ویژگی‌های استفاده و اهمیت (استفاده خاص موجب شناسایی بهتر ساختمان‌ها می‌شوند). بنابراین ساختمان‌های بلند به مثابة یک نشانه شهری به سبب منحصر به فرد بودن، تشخیص‌پذیر بودن در زمینة خود، قابل رؤیت بودن از نقاط مختلف شهر و همچنین میزان تضادی که با عناصر پیرامون خود دارند، اهمیت خواهند یافت. علاوه بر این، داشتن فرم خاص و تضاد با زمینه و موقعیت خاص می‌تواند برای مشاهده‌گران اهمیت خاصی ایجاد کند.

موارد یاد شده عمدتاً در حیطة خصایص کمی  فیزیکی جای دارند. با این حال، بناهای بلند شهری دارای ویژگی های معنایی و نمادگرایی نیز می‌باشند. از نظر نشانه‌شناختی، نشانه یک واحد معنادار است که به عنوان اشاره‌گر بر چیزی جز خودش تفسیر می‌شود که طبق تقسیمات سندرس پیرس، واجد ابعاد سه گانه نمایه‌ای، شمایلی و نمادین است. در وجه نمادین، نماد نشانه‌ای است که ارتباط آن با موضوع در چهارچوب قرارداد، توافق، یا قاعده می‌گنجد. نشانه شمایلی «عمدتاً از طریق شباهت» نشانگر موضوع خود است. هرگاه نشانه، شبیه چیزی باشد که به عنوان نشانه‌ای از آن به کار می‌رود، شمایلی است… کیفیت شمایل‌ها «شباهت» با موضوعی است که نشانگر آن هستند. آن‌ها حس مقایسه‌گری را به ذهن القا می‌کنند. در وجه نمایه‌ای دال اختیاری نیست، بلکه به طریقی (فیزیکی یا علّی) مستقیماً به مدلول پیوند دارد. پیوندی که می‌تواند مشاهده و یا استنتاج شود. در واقع نوعی رابطه وجودی مستقیم با موضوع برقرار می‌شود.

میزان اطلاعات پیشین و تجارب فردی شهروندان تأثیر زیادی در ادراک نشانه‌شناختی خواهد داشت؛ فهم نشانه‌های شمایلی به سبب ارتباط عینی‌تر دال با مدلول راحت‌تر از نشانه‌های نمادین و نمایه‌ای قابل درک‌اند. چنین ماهیتی در جریان‌های معماری پست مدرن معماری نیز مشهود است. علاوه بر جنبة نشانه‌شناختی، معنای بناها نزد شهروندان می‌تواند از نوع احساسی و عاطفی نیز باشد. مؤلفه‌هایی چون انواع واکنش‌های هیجانی مانند لذت (احساس دوست داشتن و دوست نداشتن)، برانگیختگی (ویژگی‌های علاقه‌برانگیز محیط) و سلطه‌گری (احساس آزادی عمل فردی) بخشی از این مواردند.

منبع:

فیضی، محسن، و علی اسدپور. ۱۳۹۲. ادراک شهروندان از منظر ساختمان‌های بلند شهری نمونه موردی هتل چمران شیراز. دو فصلنامه مطالعات معماری ایران، شماره ۳

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *