تاریخچه ساختمان‌های بلند در جهان-۴

در خلال دهة ۱۹۲۰ آسمان‌خراش‌های نیویورک به ۳۰ الی ۴۰ طبقه و کم‌کم به ۵۰ طبقه رسیدند، و ساختمان ۴۷ طبقة سینگر (۱۹۰۸) به ارتفاع ۱۸۴ متر، کار ارنست فلگ، برج بیمة عمر متروپولیتن(۱۹۰۹)، کار ناپلئون لوبرن و پسران به ارتفاع ۲۰۳ متر و سرانجام ساختمان ۵۷ طبقة وول ورث، اثر کس گیلبرت به ارتفاع ۲۳۸ متر ساخته شدند.

این ساختمان تا ۱۷ سال بلندترین ساختمان جهان به‌شمار می‌رفت، تا آنکه با احداث ساختمان ۷۷ طبقة کرایسلر این مقام را از دست داد. یک سال بعد یعنی در سال ۱۹۳۱، دوران طلایی آسمان‌خراش‌سازی آمریکا با امپایراستیت ۱۰۲ طبقه با ارتفاع باورنکردنی ۳۷۵ متر به اوج رسید.

‌سالهای ۱۹۳۰ تا ۱۹۷۰ به نوعی سبک تجاری اولین ساختمان‌های بلند مکتب شیکاگو تداوم یافت. باز هم ساختمان‌های مستطیل شکل ساخته شدند که بامی مسطح داشتند، اما این بار الگویی به وجود آمد که سراسر دنیا را درنوردید. تاکید معماران دیگر بر نمای بیرونی، سبک‌های تاریخی یا مفهوم ساختمان قرار نداشت، بلکه برخوردی منطقی با واقعیت‌های عملکردی و فناوری جای آن را گرفت. کیفیت‌های ارگانیک ساختمان را آشکارا به نمایش گذاشته می‌شدند. استخوان‌بندی و پوسته شفاف ساختمان به طور کامل در معرض دید ناظران بود و بر سادگی ساختمان هم در قسمت خارجی بنا و هم در قسمت داخلی تاکید می‌شد.

طراحان مصالح و فنون ساختمان را با نوآوری و به روشی تجربی درهم آمیختند تا پیوند فناوری و عملکرد را متجلی سازند. به تعبیری فناوری تا سطح هنر ارتقا یافت. دانش مهندسی احداث ساختمان‌های بلند در این دوره تحولی دوباره یافت. نظام‌های سازه‌ای کارآمدی به وجود آمد که به یاری آنها مرتفع‌ترین ساختمان‌های جهان در دهة ۱۹۷۰ سربرآوردند؛ اول، برج‌های مرکز تجارت جهانی در نیویورک و بعد برج سیرز (برج ویلیس فعلی) در شیکاگو که هر دو از ساختمان امپایراستیت بلندتر بودند. بیانی واضح و ساده و صادقانه از سازه در ساختمان‌های بلند و ایجاد پیوستگی و هماهنگی کامل بین معماری و فن ساختمان در نوع خود از ویژگی‌های خاص این دوره است. در اوایل دهة ۱۹۷۰ پیشرفت‌های حوزه‌های مختلف مهندسی سازه و تاسیسات، تولید مصالح فولادی مقاوم‌تر و گسترش لامپ‌های فلوروسنت، بسیاری از مشکلات پیش روی ساختمان‌های بلند را برداشت. دیگر احتیاجی به نفوذ نور خورشید به عمق پلان‌ها و دفاتر کار نبود، پلان باز و انعطاف‌پذیری فضا برای چینش‌های مختلف مبلمان اداری ممکن شد و در آنها جداکننده‌های کم وزن و قابل جابجایی به این مقصود کمک می‌کردند. سبک معماری مدرن آن دوران و زیبایی‌شناسی خاص آن همراه با استفاده از مصالح سازه‌ای پرتوان، سبب شد نمای آسمان‌خراش‌ها به صورت تماماً شیشه‌ای، جلوه‌ای متفاوت از گذشته ارائه نمایند. بعد از سال‌های ۱۹۷۰، هم‌زمان با پیدایش پست‌مدرنیسم و مدرنیسم متاخر دور تازه ساخت ساختمان‌های بلند شکل گرفت. برای پست‌مدرنیست‌ها، آرت‌دکو بار دیگر منبع الهام قرار گرفت و تصویر نخستین آسمان‌خراش‌ها را در اذهان زنده کرد. در نقطة مقابل آنها، مدرنیست‌های متاخر صف‌آرایی کرده‌اند که با نمایاندن سازة بنا قصد دارند روح عصر فضا را بنمایانند. کار آنها یادآور فناوری پیشرفتة ربات‌ها است. به مرور سبک پست‌مدرنیسم سبب شد تا ساختمان‌های بلند از شکل‌های مکعب‌مستطیلی (مانند برج‌های تجارت جهانی) مدرن بیرون آمده و اندکی الگوهای هویتی تاریخی و فرهنگی ساختگاه و ساختمان‌های سنتی مجاور را به خود گیرند (مانند ساختمان تایپه ۱۰۱).

البته با افول پست‌مدرنیسم در اواخر سدة گذشتة میلادی، طرز فکر های‌-تک و بهینه‌سازی‌های مختلف مهندسی برای صرفه‌جویی و بالا بردن بازدهی ساختمان همراه با رعایت مسایل اقلیمی و بوم‌شناختی، به ساختمان‌های بلند، ظاهری منطقی و محاسباتی و به دور از التقاط‌ها و افراط‌های مدرن و پست‌مدرن می‌دهد. از نمونه‌های ساختمان‌های این دوره می‌توان بانک تجاری جدّه ، طراحی گروه اسکیدمور، اوینگز و مریل (SOM)، مرکز تجاری اِی. تی اند تی، طراحی فیلیپ جانسون در سال ۱۹۸۰، بانک هنگ‌کنگ و شانگهای (ساختمان اِچ. اِس. بی. سی فعلی)، اثر نورمن فاستر در سال ۱۹۸۰، برج خلیفه در دبی در سال ۲۰۱۰  و برج آزادی در نیویورک در سال ۲۰۱۳ را نام برد.

منابع این بخش:

۱. گلابچی، محمود و محمدرضا گلابچی (۱۳۹۲). مبانی طراحی ساختمانهای بلند. تهران: انتشارات دانشگاه تهران

۲. مشبکی، علیرضا (۱۳۹۳). آشنایی با اصول معماری آسمانخراشها، تهران: انتشارات اول و آخر

۳.گیدوین، زیگفرید (۲۰۰۹). فضا، زمان، معماری، ترجمة منوچهر مزینی، ۱۳۸۶ ، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی

۴. داعی‌پور، زینب (۱۳۸۴). برجسازی در قرن بیستم. نشریه تخصصی معماری و شهرسازی صفه، سال پانزدهم، شماره ۴۰.

۵. دوستی، راضیه (۱۳۸۸). تاریخچه ساختمانهای بلند در جهان. نشریه معماری و فرهنگ، دفتر پژوهشهای فرهنگی، شماره ۳۶، سال یازدهم

*تصویر شاخص به ترتیب از چپ به راست: بانک تجاری جدّه، ساختمان تایپه، مرکز تجاری اِی. تی اند تی

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *